316-ty „Warszawski” Dywizjon Myśliwski został utworzony rozkazem z dnia 15 lutego 1941 roku, a w praktyce rozpoczął działalność 22 lutego w bazie RAF Pembrey. Brytyjskim dowódcą jednostki został mianowany S/Ldr Donovan, który wraz z dowódcą polskim S/Ldr Juliuszem Freyem oraz pilotami F/Lt Barańskim, F/O Gabszewiczem i F/O Sawiczem rozpoczęli formowanie jednostki. Data faktycznego zaistnienia jednostki, 22 lutego, stała się corocznie obchodzonym świętem dywizjonu. Dnia 25 marca, po skompletowaniu stanu osobowego 23 lotników, dywizjon osiągnął gotowość operacyjną. Sprzętem, który otrzymali polscy lotnicy były samoloty Hawker "Hurricane" Mk I. Świeżo sformowany dywizjon od razu został skierowany na pierwszy powietrzny patrol (ochrona konwojów w Kanale Bristolskim), w którym wzięli udział wszyscy piloci.

Jedno z niewielu zdjęć przedstawiających Hurricane dywizjonu 316 z literami "SZ". Na dziobie samolotu biało-czerwona szachownica, za kabiną godło dywizjonu.

        Dywizjon został sformowany z lotników należących do eskadr 113 oraz 114 tworzących IV Dywizjon myśliwski wchodzący w czasie kampanii wrześniowej w skład 1. Warszawskiego Pułku Lotniczego. Kontynuowane były tradycje tych jednostek, co wyrażało się między innymi w przejęciu godła 113 eskadry, jako odznaki nowego 316 Dywizjonu (3 lutego 1942 roku). Godłem jednostki był atakujący puchacz wpisany w równoramienny trójkąt. Ptak ten został wybrany na emblemat 113 eskadry, gdyż oddział ten został sformowany w roku 1933, jako jednostka myśliwców nocnych.

Godło 316. Dywizjonu Myśliwskiego

    Godło 113 Eskady IV Dywizjonu Myśliwskiego

         Innymi znakami rozpoznawczymi 316-go Dywizjonu były litery kodowe "SZ" malowane na kadłubach samolotów oraz noszone przez lotników jedwabne szale lotnicze koloru bordowego. Zwyczajem polskich lotników było nadawanie na podstawie liter kodowych przezwisk  poszczególnym dywizjonom. Trzysta szesnasty znany był jako "Szakale". Inne jednostki miały przezwiska takie jak: 303 (RF) "Rafałki", 308 (ZF) "Zefirki", 317 (JH) "Juhasy", 315 (PK) "Kolejarze" - na zasadzie skojarzenia z PKP.

         Pierwsze spotkanie z samolotami nieprzyjaciela nastąpiło 1 kwietnia 1941 roku. Myśliwcy z 316-go spotkali w pobliżu Linney Head trzysamolotowy klucz He 111. Spotkanie zakończyło się zestrzeleniem jednego Heinkla bez strat własnych. Zniszczenie wrogiej maszyny zostało przyznane wspólnie F/O Gabszewiczowi oraz P/O Andersowi. 

          Pod koniec czerwca 1941 roku nielubiany S/Ldr C. Donovan opuścił dywizjon. Oznaczało to usamodzielnienie się jednostki. Stanowisko dowódcy piastował S/Ldr Juliusz Frey po czym po dwóch miesiącach zastąpił go S/Ldr Wacław Wilczewski. Dowódcy jednostki zmieniali się co jakiś czas m. in z powodu odbywania regulaminowych urlopów. We wrześniu 1941, prócz zmiany Leadera, nastąpiła także zmiana wysłużonych Hurricanów Mk I na Mk II oraz przebazowanie na trzecie już z kolei lotnisko – Church Stanton (okresy dowodzenia poszczególnych Squadron Leader’ów, użytkowania sprzętu oraz miejsca bazowania w załącznikach pod artykułem). Już w  październiku dywizjon został całkowicie przezbrojony w samoloty Supermarine Spitfire Mk VB.

Spitfire V st. sierżanta Alfreda Włodarskiego

       W czasie działań 1941 roku piloci 316-go zniszczyli 3 wrogie samoloty na pewno oraz 2 prawdopodobnie. Nie obyło się jednak bez strat. Trzech pilotów zginęło (lista strat jednostki w załączniku).

Zdjęcie przedstawiające tego samego Spitfire V SZ-E zestrzelonego nad Francją przez FW 190  

          Kolejny rok rozpoczęła wizytacja prezydenta RP na uchodźctwie Władysława Raczkiewicza (20 I 1942) na lotnisku Northolt, który był wówczas bazą jednostki. W roku tym Dywizjon 316 rozpoczął wykonywanie różnorodnych zadań ofensywnych wiążących się z lotami nad terytorium przeciwnika (Circus, Renger, Rhubarb, w natępnych latach także Ramrod, Roadstead i Rodeo – opis typów operacji w załączniku).

         10 kwietnia 1942 był dniem jednego z największych sukcesów dywizjonu. W czasie wymiatania myśliwskiego w rejonie Calais, Boulogne i St. Omer piloci 316-tego zniszczyli na pewno 4, prawdopodobnie 3 oraz uszkodzili 3 samoloty wroga bez strat własnych. Warto również wspomnieć, iż w marcu i kwietniu 1942, biorąc udział w międzydywizjonowych zawodach strzeleckich 11 Grupy Myśliwskiej RAF polscy piloci odnosili sukcesy zajmując  raz 2 i raz 3 miejsce. Wyniki osiągnięte przez lotników Dywizjonu Warszawskiego w 1942 były znacznie wyższe niż w roku poprzednim. Na koniec roku piloci mogli pochwalić się zestrzeleniem 18 na pewno, 17 prawdopodobnie oraz uszkodzeniem 12 wrogich maszyn.

         W kolejnych latach wojny 316-ty Dywizjon Myśliwski brał udział w licznych operacjach zaczepnych nad Francją, Belgią, Holandią, Norwegią. Pierwszy lot nad Niemcy odbył się 12 sierpnia 1943 w ramach operacji Circus – polscy lotnicy eskortowali bombowce B – 17 nad Heinberg. W marcu 1943 wymieniono sprzęt na myśliwce Supermarine Spitfire Mk IX a we wrześniu Dywizjon „Warszawski” przeniesiono z Fighter Command do Air Defense of Great Britain. Ostatnim typem samolotu, na którym przyszło walczyć lotnikom 316-tego był Mustang Mk III (od marca 1944 roku).

North American P-51 Mustang Mk III z charakterystycznym pasiastym nosem. Moje ulubione malowanie Mustanga.

         W ramach nowego przydziału i na nowych samolotach dywizjon uczestniczył w zwalczaniu latających bomb V-1. Do prowadzenia tego typu działań specjalnie przygotowywano samoloty poprzez polerowanie blach pokrycia, usuwanie zbędnego wyposażenia oraz przystosowywanie silników do pracy na wysokooktanowym paliwie znacznie zwiększającym moc, lecz wyraźnie redukującym żywotność jednostek napędowych. Jednym z ostatnich bojowych zadań dywizjonu był lot w osłonie wyprawy 255 bombowców mających zaatakować siedzibę Hitlera w Berchtesgaden 25 kwietnia 1945 roku. Był to zarazem najdłuższy lot bojowy polskich myśliwców trwający 5 godzin i 57 minut.

         Dywizjon pozostawał w służbie jeszcze ponad rok po zakończeniu II wojny światowej. Jego historia kończy się 12 grudnia 1946 roku, kiedy to został rozwiązany.

         316 „Warszawski” Dywizjon myśliwski wniósł znaczny wkład w zwycięstwo aliantów nad III Rzeszą. Jego piloci wykonali 8198 lotów bojowych pozostając w powietrzu przez 15 831 godzin. W czasie ponad 4 lat wojny przyznano im zestrzelenie 45,5 samolotów wroga na pewno, 19 prawdopodobnie oraz uszkodzenie dalszych 21. Ponadto na ziemi zniszczyli 4 i uszkodzili 5 wrogich maszyn. Dywizjon wykazał się wielką skutecznością w niszczeniu V-1. Z wynikiem 74 zestrzelonych pocisków stał się najlepszym pośród dywizjonów polskich oraz drugim pośród jednostek RAF-u. W czasie wojny poległo 44 lotników dywizjonu a 9 dostało się do niewoli.

Najskuteczniejszymi myśliwcami 316-tego byli:
(zniszczone na pewno – zniszczone prawdopodobnie – uszkodzone)

kpt. Aleksander Gabszewicz 6,5 - 3 - 3

por. Janusz Walawski 4 - 0 - 3

por. Antoni Cholajda 3 - 2 - 0

ppor. Mieczysław Wyszkowski 3 - 1 - 1

ppłk Tadeusz Góra 3 - 1 – 0

                                                                                            

 Dowódcami dywizjonu 316 byli:

15.02.1941 - 10.08.1941 - kpt. Juliusz Frey
11.08.1941 - 14.11.1941 - kpt. Wacław Wilczewski
15.11.1941 - 04.06.1942 - kpt. Aleksander Gabszewicz
05.06.1942 - 28.12.1942 - kpt. Janusz Żurakowski
29.12.1942 - 15.09.1943 - kpt. Marian Trzebiński
16.11.1943 - 26.06.1944 - kpt. Paweł Niemiec
27.06.1944 - 06.09.1944 - kpt. Bohdan Arct
07.09.1944 - 05.07.1945 - kpt. Zygmunt Drybański
06.07.1945 - 10.09.1945 - kpt. Michał Cwynar
11.09.1945 - 12.12.1946 - kpt. Paweł Niemiec


Miejsca bazowania 316 Dywizjonu:
22.02.1941 - Pembrey
18.06.1941 - Colerne
02.08.1941 - Church Stanton
13.12.1941 - Northolt
23.04.1942 - Heston
31.07.1942 - Hutton Cranswick
13.03.1943 - Northolt
22.09.1943 - Acklington
12.02.1944 - Woodvale
24.04.1944 - Coltishall
01.07.1944 - West Malling
11.07.1944 - Firston
27.08.1944 - Coltishall
02.10.1944 - Andrews Field
16.05.1945 - Coltishall
15.08.1945 - Andrews Field
05.11.1945 - Wick
10.03.1946 - Hethel

Samoloty na wyposażeniu 316 Dywizjonu:

HAWKER Hurricane Mk I                                03.1940 - 08.1941
HAWKER Hurricnane Mk II                             06.1941 - 10.1941
SUPERMARINE Spitfire Mk II                        10.1941 (3 maszyny do treningu)
SUPERMARINE Spitfire Mk VB                      10.1941 - 03.1943
SUPERMARINE Spitfire Mk IX                       03.1943 - 03.1944
NORTH AMERICAN P-51 Mustang Mk III     03.1944 - 12.1946

Źródła:

1. Fotografie: serwis Polskie Siły Powietrzne w II wojnie światowej  http://www.polishairforce.pl/dyw316zdj.html

2. Jacek Waszczuk, 316 Dywizjon Myśliwski "Warszawski" - http://samoloty.pl/content/view/1933/1763/ - 18.07.2009r.)

3.  Serwis II Wojna Światowa - http://www.sww.w.szu.pl/serw_tem/alianci/polacy/organizacje/zachod/316.html (18.07.2009r.)

4. Serwis Polskie Siły Powietrzne w II wojnie światowej - http://www.polishairforce.pl/dyw316dowodcy.html (18.07.2009r.)

5. 316 Polish Fighter Squadron "City of Warsaw" - http://www.polishsquadronsremembered.com/316/316Squadron.html (18.07.2009r.)

6. Polish Air Force 1940-1947, Operations Record Books -  http://orb.polishaf.pl/unit/316sqn (18.07.2009r.)



Warto zajrzeć:
Buchwald B. K., 316 Warszawski Dywizjon Myśliwski, Warszawa 1989.
Cynk J. B., Polskie Siły Powietrzne na wojnie 1943-1945, Gdańsk 2002.

316_Basieks